Қоғамның өркениеттілігі әр адамның өмір сүруіне қаншалықты қолайлы жағдай жасалғанымен өлшенеді. Ерекше қажеттілігі бар адамдардың білім алуына, еңбек етуіне, қоғамдық ортада еркін қозғалуына және әлеуетін толық жүзеге асыруына мүмкіндік беру – әлеуметтік саясаттың маңызды бағыттарының бірі. Қазақстанда бұл бағытта бірқатар жұмыстар қолға алынғанымен, кедергісіз орта қалыптастыру мен қоғам көзқарасын өзгерту әлі де өзекті, деп жазады Muztaumedia.kz ақпарат порталы.
Қазақстанда мүгедектігі бар азаматтарды қолдау жүйесі әлеуметтік төлемдермен ғана шектелмейді. Қазіргі саясат адамның қоғамға араласуына, дербес өмір сүруіне және тең мүмкіндіктерге ие болуына бағытталған. 2025–2030 жылдарға арналған инклюзивті саясат тұжырымдамасы аясында білім беру, жұмыспен қамту, денсаулық сақтау, әлеуметтік қызметтер және инфрақұрылым қолжетімділігін арттыру көзделген.
Мемлекет тарапынан азаматтарға оңалту құралдары, протездік-ортопедиялық бұйымдар, жеке көмекші, ымдау тілі маманы, инватакси және үйде күтім көрсету қызметтері ұсынылады. Әлеуметтік қызметтер порталы арқылы қажетті құралдар мен қызметтерді таңдау мүмкіндігі де қарастырылған. Мұндай қолдау адамның күнделікті тұрмысын жеңілдетіп қана қоймай, тәуелсіздігін арттыруға ықпал етеді.
Білім беру саласында да инклюзияны дамытуға басымдық беріліп келеді. 2025–2026 оқу жылының басында елімізде ерекше білім беру қажеттіліктері бар 237 мыңнан астам бала тіркелген. Олардың 90 пайызы психологиялық-педагогикалық қолдаумен қамтылған. Сонымен қатар 96 мыңнан астам бала жалпы білім беретін мектептерде инклюзивті ортада оқиды. Мектептерде арнайы педагогтер, логопедтер, психологтер мен дефектологтердің көмегі ұйымдастырылып, қолдау кабинеттері ашылуда.
Еңбекке араласу да азаматтардың экономикалық дербестігін қамтамасыз ететін маңызды бағыт. Қазақстанда 50 және одан көп қызметкері бар ұйымдарға мүгедектігі бар адамдарды жұмысқа орналастыру үшін 2–4 пайыздық квота белгіленген. 2026 жылы 2 570 жұмыс берушіге 16 706 жұмыс орны квоталанған. Жыл басынан бері жұмыспен қамту шараларына қатысқан 18,2 мың адамның 10,8 мыңы жұмысқа орналасқан.
Дегенмен инклюзия тек мемлекеттік бағдарламалармен жүзеге аспайды. Психологиялық тұрғыдан адамның өзін қоғамның толыққанды мүшесі сезінуі, кемсітушілікке ұшырамауы және өз таңдауын еркін жасауы аса маңызды. Мамандардың пікірінше, ерекше қажеттілігі бар адамға аяушылық танытудан гөрі, құрметпен қарап, оның дербестігін қолдау қажет. Қоғамның қабылдауы, айналасындағы адамдардың қарым-қатынасы адамның өзіне деген сеніміне және әлеуметтенуіне тікелей әсер етеді.
Қолжетімді орта қалыптастыруда да бірқатар жұмыс атқарылып жатыр. 2025 жылы елімізде мүгедектігі бар азаматтар үшін 27 мыңнан астам нысан бейімделген. Алайда қолжетімділік пандус орнатумен ғана шектелмейді. Қоғамдық орындарға кедергісіз кіру, лифт пайдалану, ақпарат алу және қызметтерді еркін тұтыну мүмкіндігі де қамтамасыз етілуі тиіс.
Инклюзивті қоғам құру – бір күнде шешілетін мәселе емес. Ол инфрақұрылымды өзгертумен қатар, адамдардың санасы мен көзқарасын жаңартуды талап етеді. Ерекше қажеттілігі бар азаматтардың білім алуына, жұмыс істеуіне, қоғамдық өмірге араласуына еш кедергі болмағанда ғана тең мүмкіндік қағидаты шынайы жүзеге асады. Әр адамға өз қабілетін көрсетуге мүмкіндік беру – қоғамның ортақ жауапкершілігі.
