Палеонтология, зоология, археология және археография саласының мамандары музей қорларын пәнаралық зерттеудің жаңа мүмкіндіктерін талқылады, деп хабарлайды Muztaumedia.kz.
Музей қорларында сақталған әрбір жәдігер – өткен дәуірдің үнсіз куәгері. Бір қарағанда қарапайым сүйек, көне қыш ыдыс, қолжазба немесе жәндік коллекциясы болып көрінетін дүниелердің астарында ғылым үшін аса құнды ақпарат жатуы мүмкін. Оларды заманауи әдістермен зерттеу арқылы табиғаттың, өркениеттің және адамзат тарихының бұрын белгісіз қырларын анықтауға болады.
Осы бағыттағы өзекті мәселелер 2026 жылғы 15–16 қыркүйекте Алматыдағы «Ғылым ордасы» РМК-да өткен халықаралық ғылыми симпозиумда кеңінен талқыланды.
«Палеонтология, зоология, археология, археография: қор жинақтарын пәнаралық зерттеу және оларды жаңа материалдармен толықтыру («Ғылым ордасы» музейлері негізінде)» тақырыбындағы ғылыми жиынға Қазақстан, Қытай, Франция, Ресей және Өзбекстаннан ғалымдар мен зерттеушілер, музей мамандары, жоғары оқу орындарының оқытушылары және жас ғалымдар онлайн және офлайн форматта қатысты.
Халықаралық симпозиумның басты ерекшелігі – музей қорларын бір ғана ғылыми саланың шеңберінде емес, бірнеше бағытты тоғыстыра отырып зерттеу мәселесіне басымдық берілуі.
Музей қоры – ғылым үшін құнды дереккөз
Симпозиумның ашылуында «Ғылым ордасы» РМК бас директоры Нұрлан Сейдін музей қорларының ғылыми зерттеулердегі маңызына тоқталды.
Музейлерде сақталған тарихи-мәдени және табиғи мұраларды ғылыми айналымға енгізу – өткенді сақтап қана қою емес, оны жаңа ғылыми көзқараспен қайта зерделеуге мүмкіндік береді. Осы тұрғыдан алғанда қорларды жүйелеу, зерттеу, сақтау және заманауи технологиялар арқылы цифрландырудың маңызы артып отыр.
Пленарлық отырыста Қазақстан ғылымының қалыптасу тарихы мен табиғи мұраны зерттеудің қазіргі бағыттары таныстырылды.
Атап айтқанда, академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың Қазақстан ғылымын қалыптастырудағы тарихи рөлі мен ғылыми мұрасы сөз болды. Сонымен қатар Тұран жолбарысының тарихына қатысты нарративтік құжаттар мен музейлік материалдар қарастырылды.
Ғалымдар зооархеологиялық зерттеулерде қолданылатын масс-спектрометрияға негізделген ZooMS әдісінің мүмкіндіктеріне де назар аударды. Бұл технология археологиялық орындардан табылған жануар сүйектерін анықтау және олардың түрін ажырату бағытындағы зерттеулерде маңызды құралдардың біріне айналып келеді.
Симпозиум барысында биология және зоология саласындағы ғылыми терминдердің қазақ тіліндегі баламалары да талқыланды. Ежелгі жануарлар тарихы жаңа технологиямен зерттеледі.
Ғылыми бағдарламаның маңызды бағыттарының бірі – палеонтологиялық коллекцияларды сақтау, реставрациялау және зерттеу.
Арнайы секцияда палеонтологиялық қорларды зерттеудің заманауи тәсілдері таныстырылды. Соның ішінде micro-CT, 3D-сканерлеу және цифрлық морфометрия сияқты технологиялардың мүмкіндіктері сөз болды.
Мұндай әдістер зерттеу нысанын зақымдамай, оның ішкі құрылымын егжей-тегжейлі зерделеуге мүмкіндік береді. Ал цифрлық модельдер ғылыми материалдарды ұзақ мерзімге сақтап, оларды әлемнің әртүрлі елдеріндегі зерттеушілерге қолжетімді етуге жол ашады.
Қытай Ғылым академиясының аға ғылыми қызметкері Ли Вэйчан (Li Weichang) Солтүстік Қытайдың төменгі бор кезеңіндегі тероподтардың эволюциясына қатысты зерттеу нәтижелерімен бөлісті.
Табиғат музейінің коллекциялары да үлкен ғылыми әлеуетке ие.
Зоологиялық қорлар мен биоалуантүрлілікке арналған секцияда Жоғарғы Ертіс бассейніндегі балықтардың түрлік алуантүрлілігі, керқұланды (Equus ferus przewalskii) реинтродукциялау мониторингі және зоологиялық музей қорларындағы сүтқоректілердің сипаттамалары талқыланды.
Бұдан бөлек, Табиғат музейінің орнитологиялық және энтомологиялық коллекцияларының қалыптасу тарихы мен ғылыми маңызы таныстырылды.
Мұндай коллекциялар белгілі бір кезеңдегі табиғи ортаның жағдайын зерттеуге, жануарлар әлеміндегі өзгерістерді салыстыруға және биоалуантүрлілікті сақтау бағытындағы ғылыми жұмыстарға негіз бола алады.
Археологиялық жәдігерлерге жаңа көзқарас.
Симпозиумның тағы бір маңызды бағыты – археологиялық материалдарды пәнаралық зерттеу.
Ғалымдар Қапал–Қызылағаш 1 қалашығының археозоологиялық материалдары мен керамикалық кешеніне жүргізілген зерттеулердің нәтижелерін ұсынды. Сонымен бірге 2026 жылғы археологиялық жұмыстардың нәтижелері таныстырылды.
Археологиялық жәдігерді тек тарихи бұйым ретінде қарастыру жеткіліксіз. Оның жасалу технологиясы, химиялық құрамы, пайдаланылу ерекшелігі және табылған орны туралы деректерді біріктіру арқылы белгілі бір дәуірдегі адамдардың тұрмыс-тіршілігі мен шаруашылығы туралы жаңа мәліметтер алуға болады.
Секция аясында Қарақалпақстанның археологиялық және этнографиялық мұрасын зерттеу, жинақтау және сақтау тәжірибесі де таныстырылды.
Қолжазбалар – тарихтың жазба айғақтары
Археография, жазба деректер және музей қорларына арналған секцияда Д.А. Қонаев музейі қорындағы қолжазба құжаттарды ғылыми талдау мәселесі қарастырылды.
Сондай-ақ арабжазулы археографиялық мұраны зерттеу, XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басындағы Әмудария бөлімінің қазылық кітаптары және Маңғыстау халқының полиэтникалық құрамын музей экспозициясында көрсету мәселелері талқыланды.
Көне қолжазбалар мен құжаттар – белгілі бір кезеңнің саяси, әлеуметтік және мәдени өмірін зерттеуге мүмкіндік беретін маңызды тарихи дереккөз. Сондықтан оларды сақтау ғана емес, мазмұнын ғылыми тұрғыдан саралап, цифрлық форматқа көшіру де маңызды.
Музейлер цифрлық дәуірге қадам басуда
Симпозиумның арнайы секциясы цифрлық технологиялар мен музей коллекцияларына арналды.
Мұнда Табиғат музейінің палеонтологиялық коллекцияларының ғылыми және цифрлық әлеуеті, музей артефактілерін есепке алудың цифрлық жүйелері және тарих сабақтарында заманауи технологияларды пайдалану бағыттары ұсынылды.
Музей қорларын цифрландыру олардың сақталуын қамтамасыз етумен қатар, зерттеушілер мен білім алушылардың ғылыми материалдарға қолжетімділігін арттырады. Болашақта цифрлық каталогтар, үш өлшемді модельдер және виртуалды экспозициялар музейлердің ғылыми әрі ағартушылық қызметін жаңа деңгейге көтеруі мүмкін.
Екі күнге созылған халықаралық симпозиум барысында отандық және шетелдік мамандар тәжірибе алмасты. Ғалымдар музей қорларын зерттеудің жаңа әдістерін енгізу, пәнаралық ғылыми жобаларды дамыту, табиғи және тарихи мұраны сақтау, сондай-ақ цифрлық технологияларды кеңінен пайдалану мәселелері бойынша пікір алмасты.
Жиын музейдің тек жәдігер сақтайтын орын емес, ғылыми жаңалық ашуға мүмкіндік беретін маңызды зерттеу орталығы екенін тағы бір мәрте көрсетті.
«Ғылым ордасы» музейлерінің қорларында жинақталған табиғи, тарихи және мәдени мұра – Қазақстан ғылымының маңызды ресурстарының бірі. Оларды заманауи әдістермен зерттеу арқылы өткеннің құнды деректерін бүгінгі ғылыммен сабақтастырып, келешек ұрпаққа жаңа ғылыми білім ретінде жеткізуге мүмкіндік бар.