Мұнай нарығы қайтадан геосаяси факторлардың ықпалына түсті, деп хабарлайды Muztaumedia.kz.
12 тамызда Ормуз бұғазы арқылы кеме қатынасына қойылған шектеулердің сақталуы, АҚШ пен Иран арасындағы келіссөздерде тұрақты шешімнің болмауы және Ормуз бен Баб-эль-Мандеб бұғаздарындағы кемелерге жасалған жаңа шабуылдар аясында Brent бағасы барреліне $90-ға жуықтады.
Алайда 13 тамыз күні таңертең АҚШ-тағы мұнай қорының күрт өсуі және әлемдік сұраныс болжамдарының нашарлауы аясында котировкалар шамамен $88-ға дейін түзетілді. Ірі мұнай экспорттаушы ел ретінде Қазақстан үшін қымбат мұнай, бір қарағанда, сөзсіз тиімді. Алайда Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Венера Жаналина өзінің Telegram-арнасында жазғандай, жағдай парадоксты сипат алып отыр: баррель бағасы өсіп жатқанда, ел физикалық тұрғыдан азырақ мұнай өндіруде.
«2026 жылғы қаңтар–шілде аралығында мұнай өндіру көлемі 53,2 млн тоннаны құрады – бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 8,9%-ға аз. Шілдеде КҚК жұмысына байланысты іркілістер экспорт мүмкіндіктерін қосымша шектеп, өндіріс көлеміне қысым жасады. Сондықтан Қазақстан үшін баррель бағасы ғана емес, өндіріс көлемі, сондай-ақ шикізатты үздіксіз экспорттау мүмкіндігі де маңызды», – деп есептейді сарапшы. Қазіргі баға өсімі нарық негізінен саяси риторикаға реакция білдіретін жағдайлардан өзгеше. Жаналинаның пікірінше, бұл жолғы өсім мұнай ағындарының нақты шектелуін көрсетеді. «EIA-ның тамыз айындағы жаңа болжамы мәселенің ауқымын жақсы көрсетеді, – дейді қаржыгер.
– АҚШ Энергетикалық ақпарат басқармасының бағалауынша, шілде айында Ормуз бұғазы маңындағы шектеулер салдарынан өңірдегі мұнай өндірісі мұндай шектеулер болмаған жағдайда мүмкін болатын деңгейден тәулігіне шамамен 5,5 млн баррельге төмен болды. Тасымал жағдайы одан да айқын: II тоқсанда Ормуз арқылы тәулігіне шамамен 4,9 млн баррель мұнай және мұнай өнімдері өткен, ал қазіргі қақтығыс басталғанға дейін, 2025 жылдың IV тоқсанында бұл көрсеткіш шамамен 21,6 млн баррель болған». Сонымен қатар сарапшы Brent бағасы енді автоматты түрде барреліне $100-ға дейін көтеріледі деп күтуден сақтандырады.
Ол былай түсіндіреді: «Бағаның $95–100 деңгейіне дейін тұрақты өсуі үшін физикалық жеткізілім жағдайы одан әрі нашарлауы қажет – инфрақұрылым мен танкерлерге жаңа шабуылдар жасалуы, Ормуздағы шектеулердің ұзағырақ сақталуы немесе деэскалация перспективаларының бұзылуы керек. АҚШ-тағы мұнай қорының осыншалықты айтарлықтай өсуінен кейін геосаяси импульс қорлардың көбеюі мен сұраныс болжамдарының нашарлауын қатарынан басып түсетіндей жеткілікті деңгейде күшті болуы тиіс».
EIA III тоқсанда Brent мұнайының орташа бағасы барреліне шамамен $85 болады деп күтеді, ал мұнай ағындары біртіндеп қалпына келгеннен кейін IV тоқсанда баға шамамен $78-ға дейін төмендейді деп болжайды. Қаржыгердің пікірінше, ОПЕК+ ұсыныс тапшылығын ішінара жұмсарта алады, алайда қазіргі іркілістерді толық өтеу қиын болады.
«Қыркүйектен бастап топтың жеті елі өндіріс бойынша жиынтық бағдарларды тәулігіне 188 мың баррельге арттыруға келісті. Қазіргі жеткізілім іркілістерінің ауқымымен салыстырғанда бұл салыстырмалы түрде шағын көлем. Сонымен қатар қазіргі дағдарыс мұнайды қосымша өндіру мүмкіндігі мен оны сатып алушыға жеткізу мүмкіндігінің арасындағы айырмашылықты анық көрсетіп отыр: өндірістік және резервтік қуаттардың едәуір бөлігі Парсы шығанағы аймағында шоғырланған», – деп толықтырады ол.
Сонымен бірге бағаның одан әрі өсуін тежейтін факторлар да бар. EIA-ның ресми деректері бойынша, АҚШ-тағы коммерциялық шикі мұнай қоры бір апта ішінде бірден 17,4 млн баррельге өсіп, 424,4 млн баррельге жетті. Бұл шамамен соңғы үш жарым жылдағы ең ірі апталық өсім және API-дың алдын ала бағалауынан едәуір жоғары. Қорлардың өсуіне ең алдымен АҚШ мұнай экспортының күрт қысқаруы және импорттың артуы себеп болды. Сондықтан бір апталық күрт өсім нарық теңгерімінің түбегейлі нашарлағанын міндетті түрде білдірмейді. Алайда ол геосаяси үстеме бағаға айтарлықтай қарсы фактор қалыптастырып, бағаның одан әрі өсу әлеуетін шектейді. Осылайша, нарық қазір бағаны қолдап отырған Таяу Шығыстағы физикалық ұсыныс тапшылығы мен барған сайын айқын байқалып келе жатқан тежеуші факторлардың – АҚШ-тағы мұнай қорының өсуі және әлемдік сұраныс болжамдарының нашарлауының арасында тепе-теңдік іздеп отыр. Венера Жаналинаның пікірінше, Қазақстан үшін қазіргі жағдайды тек Brent котировкалары арқылы бағалау дұрыс емес.
«Қазақстан үшін қазіргі әсерді қарапайым формуламен көрсетуге болады: мұнай бағасы × өндірістің нақты көлемі × экспорттау мүмкіндігі. Жоғары баға өте тиімді болуы мүмкін, бірақ егер сонымен қатар өндіріс қысқарса немесе негізгі экспорттық бағытта шектеулер туындаса, ықтимал пайданың бір бөлігі жоғалады», – дейді сарапшы.
Шілдеде қосымша шектеулер КҚК жұмысына байланысты болды, бұл да экспорт мүмкіндіктері мен өндіріс көлеміне қысым жасады. Сондықтан Қазақстан үшін Каспий құбыр консорциумы төңірегіндегі жағдай туралы ақпарат Brent котировкаларынан кем емес маңызға ие. Financial Times деректеріне сәйкес, АҚШ-тың өтінішінен кейін Украина КҚК нысандарына және ресейлік емес жүктерді тасымалдайтын танкерлерге соққы беруді уақытша тоқтатуға келісті.
«Егер бұл келісім шынымен сақталып, терминалдың жұмысы қалыпқа келсе, Қазақстан үшін әлдеқайда қолайлы жағдай қалыптасуы мүмкін: жоғары әлемдік баға және экспорттың нақты көлемінің қалпына келуі. Дәл осындай сценарийде ел қазіргі мұнай нарығындағы қолайлы конъюнктураны барынша пайдалана алады. Алайда әзірге әңгіме экспорттық инфрақұрылымға төнетін қауіптердің толық жойылуы емес, тәуекелдердің бірінің ғана төмендеуі туралы болып отыр», – деп есептейді Венера Жаналина.
Қазіргі жағдай сонымен қатар Қазақстанның стратегиялық осалдығын тағы бір рет көрсетіп отыр – елдің мұнай экспорты КҚК-ға жоғары деңгейде тәуелді.
«Сондықтан қазіргі қымбат мұнай кезеңін қосымша экспорттық кіріс алу мүмкіндігі ретінде ғана емес, балама бағыттарды дамытуды жеделдетуге және экспорттық инфрақұрылымның тұрақтылығын арттыруға себеп ретінде де қарастырған жөн. Мұнай бағасының жоғары болуы бюджеттің ағымдағы кіріс жағдайын жақсартады, бірақ бұл ұзақ мерзімді перспективада мұнайдан түсетін түсімдердің тұрақты өсетінін білдірмейді. Егер геосаяси үстеме азайса, бұл әсердің бір бөлігі тез арада жоғалуы мүмкін», – деп қорытындылады Венера Жаналина.