Кеше Омбыда Тоқаев Ресей Федерациясының басшысы Путинге Шоқан мен Достоевскийдің портретін сыйға тартты. Әлем Тоқаевтың соғыс туралы батыл сөздерін тоқтаусыз талқылап жатқанда, Muztaumedia.kz сыйға тартылған портеттің астарында қандай мән-мағына жатқанын жазып көрді.
Саяси әрі экономикалық қадамдарды қатар ала отырып өтіп жатқан ауыр кездесулерде Ресейбасына қазақ мемлекетінің жетекшісі берген бұл сыйлықтың мәні тереңде. Талдап көрелік..
Бұл тарту — дипломатиялық хаттамадағы терең символикалық мәнге ие тарихи-саяси месседж саналады. Омбыдағы оқыс қадамдардың астарында қандай мағына жатыр? Біз бұл жолы күрделі экономикалық сауда-саттық байланысына емес, тек портреттің астарына ғана үңілеміз…
Жалпы дипломатияда, әсіресе мемлекет басшылары деңгейіндегі сыйлықтар ешқашан кездейсоқ таңдалмайды. Портертте көрсетілген Шоқан Уәлиханов пен Федор Достоевскийдің Омбыдағы кездесуі мен достығын бейнелейтін портреттің астарында бірнеше маңызды маңына жатыр.
Екі ғасырлық географиялық және тарихи байланыс
Омбы — Шоқан Уәлиханов білім алған (Кадет корпусы) және Достоевскиймен алғаш танысып, тығыз араласқан қала екені баршаға аян және елге баяғыдан баян.
Қос мемлекет басшыларының Омбыда өткен Өңіраралық ынтымақтастық форумында осы оқиғаға қатысты картинаны сыйға тарту — қос халықтың тарихи тамырының ортақ нүктесін дәл Омбы жерінде қайта жаңғырту сипатына ие. Бұны бір деп қойсақ, саяси сыйлықтың екінші мәні тағы бар.
Омбыдағы оқыс қадамдар — саяси-дипломатиялық ишараны нақтылайды
Қос елдің президенттері қатар тұрып қарап тұрған порттеттен «Тең дәрежелі достық», рангтер мен тұлғалар балансын байқауға болады. Шоқан — ағартушы, офицер, қазақ зиялысы. Достоевский — орыс әдебиетінің гиганты. Суретте екі тұлға бір үстел басында, бір-біріне тең, өзара еркін де шынайы түрде құрметпен сұхбаттасып отыр.
Бұл қазіргі геосаяси жағдайда Астана мен Мәскеу арасындағы қарым-қатынастың формальды «үлкен аға мен кіші іні» емес, тең дәрежелі өркениеттік серіктестік болуы керектігін меңзейтін терең түсінікті тағы бір еске салады. Державалар мен империялардың лидерлерімен тең дәрежеде және аудармашысыз сөйлесе алатын Қазақ елінің, қазақ ұлтының Президенті Тоқаевтың бұл сыйлығының астарын Путин мен оның командасы түсінеді. Түсінді деп сенейік, ал түсінбесе онда — деңгейлеріне сын болар…
Гуманитарлық және мәдени көпірді алға шығару
Кешегі сыйлықтың идеологиялық салмағы тағы бар. Сіз бен біз күнде болмаса да ара тұра еске алып, көршінің кейбір әрекеттерінің астарына сенімсіздікпен қарайтын жағдайлардың болып тұратыны белгілі. Осындай күмәнді ойдың кетпеуіне азалы да қазалы күндерді күн сайын басынан өткізіп жатқан Украинадағы жағдай дәлел. Қазіргі Украинаны қойып, ауыр трагедиялық жағдайлар кезінде қазақтардың да басынан өткен.
Ол — қазақтың мәңгілік жазылмас жарасы Алаш арыстары.
Ол — қазақтың ауыр ашаршылық жылдары.
Ол — қазақтың шапқыншылық пен жазалауға ұшырауы.
Ол — тілдік және ұлттық болмыстан айырыла жаздаған Кеңестік саясат
Айта берсе осылай кете береді. Сондықтан «күндердің күнінде ауыр да саяси соғыс ахуалы қалыптаспай ма? деген жауабы жоқ ауыр сұрақтың туындауы орынды. Ендеше оның жауабы да осы портреттің астарында жатыр.
Кеңестік немесе империялық саяси символдарға (соғыс, шекара, саяси жеңістер) сүйенбей, зияткерлік, ғылыми және әдеби мұраны алдыңғы орынға шығару.
Достоевскийдің Шоқанға жазған әйгілі хатындағы: «Сіз Азиядағы алғашқы еуропалық білімді адамсыз… Сіз өз халқыңыздың тағдырын жақсартуға қызмет ете аласыз» деген сөздері қос халықтың арасындағы рухани диалогтың биік стандарты ретінде көрсетіледі.
Қазіргі Қазақ элитасының саяси аренадағы дәрежесі
Қазақстан тарапы өз дипломатиясында білім мен тарихты басты құрал ретінде пайдаланатынын көрсетті. Бұл сыйлық арқылы Мәскеуге Қазақстанның тарихи тұлғалары XIX ғасырдың өзінде-ақ орыс және еуропалық интеллектуалды элитасымен тең деңгейде пікір таластыра алғаны еске салынады.
Кәнігі дипломат, салмақты саясаткер Қасым-Жомарт Тоқаевтың бұл сыйлығы — тарихи фактіні шебер пайдалана отырып, Ресей басшысына «біздің достығымыздың негізі — күш пен бағыныштылықта емес, Шоқан мен Достоевский сияқты өзара құрметте, интеллектуалды теңдікте әрі ортақ тарихи сабақтастықта» деген ашық мәдени месседжді жеткізу тәсілі болды.
Міне, бір ғана портреттің саяси астарында ел тағдырына әсер ететін ауыр жүк жатыр. Ал осы сыйлықты ойлап тауып, оны сыпайы әрі нәзік түрде Путинге жеткізген қазақтың, Қазақстанның қазіргі саяси элитасының деңгейін қалайша жоғары бағаламауға болады?!