Адамға интеллектуалдық жұмысты ЖИ-мен бөлісуге барған сайын жиі тура келеді. ChatGPT пайда болғаннан кейін зерттеушілер онлайн-фриланс нарығында аударма және локализация бойынша тапсырыстар көлемінің шамамен 9%-ға, ал табыстың 30%-ға жуық төмендегенін тіркеді. Stanford Digital Economy Lab деректеріне сәйкес, ЖИ ықпалына көбірек ұшыраған кәсіби топтардағы 22–25 жастағы қызметкерлердің жағдайы да нашарлаған: компанияларға еңбек жолын енді бастаған мамандар азырақ қажет бола бастаған, деп хабарлайды Muztaumedia.kz.
Бұл жастарға дене еңбегімен байланысты мамандықтарды таңдаған дұрыс дегенді білдіре ме? Уақыт өте келе ЖИ мұндай жұмысты да орындай ала ма? Бұл туралы Qazaq Expert Club-тың HR және мемлекеттік қызмет саласындағы шақырылған сарапшысы Асқар Есімсейітов түсіндіреді.
ЖИ-дің «қолы» пайда болғанда
Соңғы уақытқа дейін адамның айқын бір артықшылығы бар еді: физикалық денесі. ЖИ кранды қалай ауыстыру немесе ақауды қалай табу керектігін түсіндіріп, жөндеу бойынша нұсқаулық құрастырып немесе конструкцияны есептей алатын. Бірақ бәрібір біреу құралды қолына алып, сымдармен жұмыс істеп, жүк тасып, яғни нақты әлемде әрекет етуі керек еді.
«Қазір жасанды интеллект робототехникамен барған сайын тығыз ұштасып келеді. 2025 жылдың соңына қарай әлемдік өнеркәсіпте миллиондаған өнеркәсіптік робот жұмыс істеп тұрды, ал гуманоидты жүйелер зертханалық көрсетілімдерден өндірістік сынақтарға өте бастады.
Мысалы, Figure 02 BMW өндірісіндегі ұзақ мерзімді пилоттық жоба барысында шамамен 1250 сағат жұмыс істеп, 90 мыңнан астам бөлшекті тасымалдады және 30 мыңнан астам X3 автокөлігін шығару процесіне қатысты», – дейді сарапшы.
Сонымен қатар әмбебап роботтар әзірге адамдарды жаппай алмастыруға дайын емес. Есімсейітовтің айтуынша, олар әлі де қымбат, сенімділігі жеткіліксіз және болжап болмайтын ортада жұмыс істеуде қиындықтарға тап болады.
Алайда машина сантехникті, электрикті немесе құрылысшыны «ешқашан алмастыра алмайды» деген тұжырым да барған сайын сенімсіз естіледі. Камералар роботқа қоршаған ортаны қабылдауға, ЖИ-модельдер нұсқауларды түсініп, жағдайды талдауға, ал манипуляторлар заттарға физикалық әсер етуге мүмкіндік береді.
«Жақында мен жаңа әзірлемелерді бағалап, роботтардың бір жыл ішінде қаншалықты өзгергенін көру үшін Digital Bridge 2026 халықаралық форумына бардым. Былтырғы форумда роботтар ебедейсіз қимылдап, күлкілі көрінетін. Қазір мүлде басқа көріністі байқап отырмын: бір робот үстел теннисінде доптың бағыты мен жылдамдығына жауап беріп, оны сенімді түрде қайтарады, ал бойы 50–70 сантиметр болатын екінші робот қақпаны нақты адамдар қорғап тұрған кезде футбол добын қақпаға соғуға тырысады. Егер олар кем дегенде осы қарқынмен жетіле берсе, тағы жарты жылдан кейін кейбірінің үстел теннисі немесе футболдан спорт шеберлігіне үміткер деңгейіне жетуі мүмкін», – дейді Есімсейітов.
Роботтардың дамуына тағы бір серпін
Сарапшының пікірінше, робототехниканың дамуын жасанды жақындық индустриясы да жеделдетуі мүмкін. Бұл салада машинамен қарым-қатынасты табиғи ете түсетін технологияларға – дауысқа, мимикаға, қимыл-қозғалысқа, тактильді сезімдер мен жадыға коммерциялық қызығушылық бар.
«Келесі кезең жеке цифрлық серіктестің пайда болуы мүмкін. Ол сөйлеседі, бұрынғы әңгімелерді есте сақтайды, пайдаланушының қалауын зерттеп, оның қарым-қатынас мәнеріне бейімделеді. AI-компаньондарға қатысты зерттеулер мұндай қарым-қатынас адамның субъективті жалғыздық сезімін, ең болмағанда қысқа уақытқа, азайта алатынын көрсетеді. Кейбір адамдар үшін жасанды серіктес эмоциялық тұрғыдан маңызды болуы мүмкін», – деп есептейді Есімсейітов.
Адамның өмірбаянын есте сақтайтын, дауысынан және бет әлпетінен көңіл күйін танитын, әңгіме өрбіте алатын әрі виртуалды кейіпкердің сыртқы келбетін таңдауға мүмкіндік беретін жүйені елестетуге болады. Бүгінде мұндай деңгейдегі толыққанды технология жоқ, дегенмен оның жекелеген құрамдас бөліктері қазірдің өзінде дамып келеді.
«Секс-индустрия робототехниканың дамуына қосымша серпін беруі мүмкін: бұл салада дауысты, сыртқы келбетті, тактильді технологияларды, қозғалыстар мен дербестендіруді бір мезгілде жетілдіруге ынта бар. Алғашында шағын аудиторияға арналған қымбат интимдік технология ретінде сатылатын өнім уақыт өте келе әмбебап үй AI-компаньонына – әңгімелесетін серікке, тұрмыстық көмекшіге және романтикалық серіктеске айналуы мүмкін», – дейді сарапшы.
Есімсейітов біртіндеп жүретін сценарийді ең ықтимал деп санайды. Цифрлық мамандықтарда ЖИ қызметкерлерге деген қажеттілікті азайтуы мүмкін, ал өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласында роботтар жекелеген қайталанатын міндеттерді меңгере алады.
Сонымен бірге сарапшы бүгінде ЖИ мамандықтардың 99%-ын ығыстырады деп айтуға негіз жоқ екенін атап өтеді. Елеулі өзгерістер жасау үшін оған адамды толығымен алмастыру міндетті емес: үйреншікті міндеттерді орындауға қажетті адам еңбегінің көлемін қысқартудың өзі жеткілікті.
«Мен ЖИ аудармашылардың, дизайнерлер мен копирайтерлердің 99%-ын жойып жіберді дегенде әдейі әсірелеп айтамын. Бірақ көптеген мамандықтардың бұрынғы экономикасы шынымен өзгеріп жатыр. Бұрын белгілі бір мөлшердегі ақылы жұмыс сағаты мен мамандар санын қажет еткен жұмысты енді әлдеқайда жылдам орындауға болады. Уақыт өте келе бұл үрдіс дене еңбегімен байланысты мамандықтарға да әсер етуі мүмкін.
Сондықтан қол еңбегімен айналысатын мамандарға өз кәсібіндегі заманауи жабдықтар мен цифрлық құралдарды меңгеруге кеңес берер едім. Маманның құндылығы тек белгілі бір жұмысты орындай алуында емес, ақаудың себебін таба білуінде, жөндеу тәсілін таңдап, нәтижесін тексере алуында болады. Осындай міндеттерді неғұрлым көп өз мойныңызға алсаңыз, жаңа технологиялармен қатар жұмыс істегенде өзіңізді соғұрлым сенімді сезінесіз», – деп қорытындылады Асқар Есімсейітов.