Владивостоктағы ірі өрт Ресейдің экономикалық және логистикалық инфрақұрылымының осалдығын тағы бір мәрте күн тәртібіне шығарды. Дегенмен қазіргі соғыс жағдайында өндіріс, логистика, энергетика және технологиялық тізбектердің тұрақтылығы ерекше маңызға ие. 31 шілдеде Владивостоктағы DNS электроника және тұрмыстық техника қоймасында ірі өрт шықты. Алдын ала ақпарат бойынша, адам шығыны болмаған. Өрттен нысанның едәуір бөлігі зақымданғаны хабарланды. Оқиғаның нақты себептері әзірге белгісіз. Muztaumedia.kz тілшісі бесінші жыл қатарынан Украинамен соғысып жатқан Ресейдің экономикалық ахуалына талдау жасап көреді.
Бұл жағдайдың өзі Ресей экономикасына соғыс жағдайындағы қысым туралы кеңірек мәселені қайта көтеруге мүмкіндік береді. Бүгінде мемлекеттердің әскери қуаты ғана емес, олардың өндірістік, логистикалық және технологиялық жүйелерінің төзімділігі де стратегиялық факторға айналды.
Дрон дәуірі Ресейдің басты артықшылығын өзгертті
Қырғи-қабақ соғыс кезінде Кеңес Одағының маңызды артықшылықтарының бірі — орасан зор территориясы болатын. Өндіріс орындарын майданнан алысырақ орналастыру, стратегиялық нысандарды терең тылда шоғырландыру және өнеркәсіптік әлеуетті сыртқы шабуылдан қорғау мүмкіндігі Мәскеуге айтарлықтай артықшылық берген. Алайда XXI ғасырдағы технологиялық өзгерістер бұл түсінікті әлсіретті.
Ұзақ қашықтыққа ұшатын дрондар мен дәлдігі жоғары қарулардың дамуы бұрын салыстырмалы түрде қауіпсіз саналған мұнай өңдеу зауыттарын, жанармай қоймаларын, логистикалық орталықтар мен өндірістік кәсіпорындарды ықтимал нысанаға айналдырды.
Украинаның алыс қашықтықтағы дрондарды қолдануы Ресейдің тек майданға жақын өңірлері емес, елдің ішкі аймақтары да қауіпсіздік тұрғысынан жаңа шындыққа тап болғанын көрсетті. Яғни қазіргі соғыста майдан шебі енді тек картадағы шекарамен өлшенбейді.
Ресей үшін мұнайдың өндірісі емес, өңделуі маңызды
Ресей әлемдегі ірі мұнай өндіруші мемлекеттердің бірі саналады. Бірақ мұнайды өндіру мен оны ішкі нарыққа қажетті жанармайға айналдыру — екі бөлек процесс. Соғыс экономикасы жағдайында мұнай өңдеу қуаттарының тұрақты жұмысы ерекше маңызды. Себебі мұнай өңдеу инфрақұрылымындағы проблемалар бірден бірнеше бағытқа әсер етуі мүмкін.
Біріншіден, жанармай тапшылығы әскери техника мен көлік жүйесінің жұмысына қысым түсіреді. Екіншіден, ішкі нарықтағы ұсыныс азайса, баға өсімі күшеюі ықтимал. Үшіншіден, экспорттық мүмкіндіктерге де әсер етуі мүмкін. Сондықтан Ресей билігінің жанармай нарығына араласуы мен экспортқа шектеу енгізуі энергетикалық инфрақұрылымға түсетін қысымның экономикалық салдарын азайтуға бағытталған қадам ретінде қарастырылады.
Жаңа майдан — логистика
Қазіргі соғыстың ерекшелігі — қару-жарақ өндірісінің өзі жеткіліксіз. Оны қажетті жерге жеткізетін көлік жүйесі, қоймалар, тарату орталықтары және өндірістік байланыстар үздіксіз жұмыс істеуі керек. Экономикадағы мыңдаған кәсіпорын бір-бірімен тізбектелген. Бір логистикалық орталықтың жұмысы тоқтаса, бұл міндетті түрде бүкіл экономиканы құлатпайды. Бірақ осындай бұзылулар жүйелі сипат алса, уақыт өте келе олардың жиынтық әсері едәуір шығынға әкелуі мүмкін.
Сондықтан қазіргі соғыс жағдайында логистикалық инфрақұрылымның қауіпсіздігі әскери нысандардың қауіпсіздігімен қатар қарастырылатын мәселеге айналып отыр.
Ресей экономикасы күйреп бара ма?
Ресей экономикасының қазіргі жағдайын кейбір ақпараттық материалдар Кеңес Одағының 1991 жылғы ыдырауымен салыстырады. Бірақ бұл салыстыруды асыра бағалауға болмайды. Қазіргі Ресей мемлекеті жұмыс істеп тұр, экспорттық кірістер алып отыр, бюджет міндеттемелерін орындауда және әскери өндіріс арқылы экономиканың бірқатар секторын жоғары деңгейде ұстап отыр. Сонымен бірге ұзақ мерзімді қысымның күшейіп келе жатқанын жоққа шығару да қиын.
Ресей өнеркәсібіне санкциялар, технологиялық шектеулер, жоғары пайыздық мөлшерлемелер, импорттық жабдықтардың қымбаттауы және сыртқы нарықтағы өзгерістер әсер етуде.
Әсіресе металлургия, машина жасау және азаматтық өндірістің жекелеген сегменттері үшін инвестиция тапшылығы мен өндіріс шығындарының өсуі күрделі проблема болып отыр.
Бюджетке түсетін салмақ артып келеді
Соғыс жағдайында мемлекеттің қаржылық ресурстарының едәуір бөлігі әскери қажеттіліктерге бағытталады. Әскери шығындардың өсуі бір жағынан қорғаныс өнеркәсібін ынталандырғанымен, екінші жағынан бюджетке түсетін қысымды күшейтеді. Бұған әлеуметтік міндеттемелер, инфляция және экономикалық шектеулер қосылады.
Дегенмен Ресейдің толық қаржылық күйреуі туралы айтуға әзірге негіз жоқ. Экономикалық қысымның болуы мен мемлекеттің күйреуі — екі бөлек ұғым.
Технологиялық қысым да күшейіп келеді
Ресей ұзақ уақыт бойы атом энергетикасы мен жоғары технологиялық өндірісті өзінің басты артықшылықтарының бірі ретінде қарастырды. Алайда санкциялар мен халықаралық логистикадағы өзгерістер күрделі жабдықтарды жеткізуге, қаржыландыруға және технологиялық кооперацияға әсер етуі мүмкін. Бұл әсіресе шетелдегі ірі жобалар үшін маңызды. Ресейдің технологиялық экспортының тұрақтылығы енді тек техникалық мүмкіндіктерге емес, халықаралық қарым-қатынастар мен жеткізу тізбектеріне де тәуелді.
Ақпараттық соғыстағы басты мәселе — шынайы жағдайды ажырату
Украина үшін Ресей экономикасына түсетін қысымды көрсету — халықаралық қолдауды сақтаудың маңызды құралдарының бірі. Ресей үшін керісінше, экономикалық тұрақтылық пен басқару жүйесінің беріктігін көрсету маңызды. Осы себепті ақпарат кеңістігінде екі шектен шыққан пікір жиі кездеседі: бірі — «Ресей толық күйреді» десе, екіншісі — «Ресей экономикасында ешқандай проблема жоқ» деп көрсетеді.
Ресейдің белгілі бір секторларында елеулі қысым бар. Бірақ бұл ел экономикасы толығымен тоқтап қалды дегенді білдірмейді.
Әскери әлеует сақталғанымен, ұзақ соғыс қымбатқа түсуде
Ресей армиясының жағдайына қатысты әртүрлі пікірлер айтылып келеді. Соғыс шығындары, мобилизацияның әлеуметтік салдары және әскери қызметшілердің отбасыларына байланысты мәселелер қоғамдық күн тәртібінен түскен жоқ. Сонымен бірге Ресей әскерінде жаппай саяси қарсылық басталды деуге нақты негіз жоқ.
Сондықтан қазіргі кезеңдегі басты сұрақ — Ресейдің бірден әлсіреуі емес, ұзаққа созылған соғыс жағдайында оның ресурстарын қаншалықты тиімді пайдалана алатыны.
Ресейдің әлсіз тұстары қайсы?
Бүгінде Ресейге түсетін қысымды бірнеше бағыттан көруге болады. Энергетикалық инфрақұрылымның осалдығы, технологиялық шектеулер, өндіріс тиімділігіне қатысты мәселелер, әскери шығындардың артуы және сыртқы нарықтардың қайта құрылуы — олардың негізгісі. Бірақ Ресей мемлекетінің толық күйреуі туралы айту әлі ерте.
«Жыланды үш кессең де, кесірткелік қаһары болады» дегендей, Ресейдің экономикалық және әскери ресурстары әлі де жеткілікті.
Соғыстың жаңа формуласы
Украина мен Ресей арасындағы соғыс қазіргі заманғы қақтығыстың табиғатын өзгертті. XX ғасырда мемлекеттер бір-біріне танк, авиация және зымыран арқылы қысым жасаса, XXI ғасырда дрондар, санкциялар, қаржы, технология және ақпарат та майданның бір бөлігіне айналды. Сондықтан болашақтағы жеңіс тек қанша аумақтың басып алынғанымен немесе босатылғанымен өлшенбеуі мүмкін.
Негізгі өлшем — қай мемлекет ұзаққа созылған қысым жағдайында өзінің экономикасын, технологиясын, өндірісін және қоғамдық тұрақтылығын сақтай алады. Бүгінгі соғыстың басты майданы енді шекарада ғана емес.
Ол экономиканың ішінде, технологиялық тізбектерде, логистикада және ақпарат кеңістігінде жүріп жатыр.