Бүгін, 2 қазан – белгілі жазушы, журналист, соғыс ардагері және қазақ әдебиетіндегі детектив жанрының дамуына айрықша үлес қосқан Кемел Тоқаевтың туған күні. Қаламгер 1923 жылғы 2 қазанда Алматы облысының Қаратал ауданында дүниеге келген, деп хабарлайды Muztaumedia.kz.
Кемел Тоқаевтың есімі қазақ әдебиетіндегі шытырман оқиғалы және детективтік шығармалармен тығыз байланысты. Оның шығармашылығы қылмыс пен тергеуді ғана емес, адам мінезін, қоғамдағы жауапкершілік пен әділдік мәселелерін де қамтыды. Зерттеушілер оның еңбектерін қазақ әдебиетіндегі детектив жанрының қалыптасуындағы маңызды кезең ретінде бағалайды.
Кемел Тоқаев кім?
Кемел Тоқаев – жазушы, журналист және Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан майдангер. Ол бозбала шағында әскер қатарына алынып, Сталинград майданында соғысқан. Кейін Украина, Беларусь және Польша аумағындағы әскери операцияларға қатысқан. Соғыс кезінде бірнеше рет жараланып, елге оралған.
Майдандағы ерлігі үшін ол І және ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен, «Ерлігі үшін» және «Сталинградты қорғағаны үшін» медальдарымен марапатталған.
Соғыстан кейін Кемел Тоқаев жоғары білім алып, журналистика саласына келді. Ол «Лениншіл жас», Жамбыл облыстық газеті, «Қазақстан пионері», «Социалистік Қазақстан» секілді басылымдарда еңбек еткен. Кейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің «Жаршысы» басылымында ұзақ жыл қызмет атқарды.
Кемел Тоқаев – Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың әкесі. Президенттің ресми өмірбаянында ол Ұлы Отан соғысына қатысқан, белгілі жазушы және қазақ әдебиетіндегі детективті-оқиғалы жанрдың негізін қалаушылардың бірі ретінде көрсетілген.
Қазақ детективінің негізін қалаған қаламгер
Кемел Тоқаевтың алғашқы шығармалар жинағы «Жұлдызды жорық» 1954 жылы жарық көрді. Кейін жазушы «Қыс қарлығашы», «Арнаулы тапсырма», «Түнде атылған оқ», «Қастандық», «Сарғабанда болған оқиға», «Таңбалы алтын», «Соңғы соққы», «Солдат алысқа кетті», «Ұясынан безген құс» секілді шығармалар жазды.
Оның туындыларында тергеушілер мен құқық қорғау қызметкерлерінің жұмысы, қылмыстың себептері, адам психологиясы мен қоғамдағы моральдық таңдау кеңінен суреттеледі.
Әдебиеттанушылар Кемел Тоқаев шығармаларындағы тергеу желісі, кейіпкерлер психологиясы және оқиға құру тәсілін арнайы зерттеп келеді. Оның «Қастандық» және «Солдат соғысқа кетті» шығармалары әлем әдебиетіндегі детектив жанры үлгілерімен салыстырылып талданған.
«Түнде атылған оқ» және басқа танымал шығармалары
Кемел Тоқаевтың оқырманға кеңінен танылған шығармаларының бірі – «Түнде атылған оқ». Бұл шығарма 1971 жылы жеке кітап болып жарық көрген.
Сондай-ақ оның «Соңғы соққы» романы 1981 жылы, «Солдат алысқа кетті» және «Ұясынан безген құс» романдары 1983 жылы жарық көрді. Жазушы «Қызыл комиссар», «Қылмыскер кім?» және «Сиқырлы сырлар» атты пьесалардың да авторы.
Кемел Тоқаевтың кітаптары бірнеше рет қайта басылып, қазақ және орыс тілдерінде жарық көрген.
Майданнан әдебиетке келген тағдыр
Жазушы шығармашылығындағы әскери тақырыптың терең болуы оның өз өмір жолымен тікелей байланысты. Ол соғысты сырттай бақылаған қаламгер емес, майдан даласын өзі көрген жауынгер еді.
Сондықтан оның әскери тақырыптағы шығармаларында жауынгер тағдыры, қорқыныш, жауапкершілік, достық пен Отан алдындағы борыш секілді мәселелер жиі көрініс табады.
Зерттеушілер Кемел Тоқаевтың өмір жолын «ел мүддесін майданда қарумен, бейбіт күнде қаламмен қорғаған» тұлғаның ғұмыры ретінде сипаттайды.
Кемел Тоқаев қашан қайтыс болды?
Кемел Тоқаев 1986 жылғы 6 қазанда 63 жасында өмірден өтті. Оның шығармалары кейінгі жылдары бірнеше рет қайта басылып, жазушының әдеби мұрасы зерттеу нысанына айналды.
Бүгінде Кемел Тоқаев қазақ әдебиетіндегі детектив жанрының қалыптасуына жол ашқан қаламгерлердің бірі ретінде аталады. Оның шығармалары әдебиет тарихында ғана емес, қазақ журналистикасы мен соғыс тақырыбындағы прозада да өзіндік орынға ие.