Базалық мөлшерлеме екі рет төмендетілгеннен кейін теңгенің болашағы туралы пікірталас қайта жанданды. Алайда ұлттық валютаның бағамы тек Ұлттық банктің шешімдеріне ғана тәуелді емес. Оған бір мезгілде мұнай бағасы, инфляция, Ұлттық қордың операциялары, импорт көлемі, әлемдік экономикалық ахуал және нарық қатысушыларының күтулері әсер етеді.
Осы факторлардың қайсысы екінші жартыжылдықта шешуші болуы мүмкін және жыл соңына дейін теңге бағамынан не күтуге болады? Бұл туралы Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер Саида Тлеуленова түсіндірді.
Оның пікірінше, қазіргі таңда іргелі факторлар теңгенің күрт құнсыздану ықтималдығының жоғары екенін көрсетіп тұрған жоқ.
«Соңғы айларда теңгені бір-бірін толықтырған бірнеше фактор қолдап келді. Ең алдымен, Ұлттық банк базалық мөлшерлемені 16,75%-ға дейін төмендеткеніне қарамастан, қатаң ақша-кредит саясатын сақтап отыр.
Сонымен қатар инфляция баяулауын жалғастырды: маусым айында ол 10,4%-дан 10,3%-ға дейін төмендеп, қатарынан тоғызыншы ай баяулады. Бұл теңгелік активтердің тартымдылығын арттырды.
Қосымша қолдауды Ұлттық қордың операциялары мен ішкі валюта нарығындағы салыстырмалы түрде теңгерімді жағдай қамтамасыз етті», – дейді сарапшы.
Сонымен бірге, қаржыгердің айтуынша, Ұлттық банк бірнеше рет қандай да бір нақты айырбас бағамын нысанаға алмайтынын атап өткен. Оның негізгі міндеті – баға тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Сондықтан теңге бағамының алдағы динамикасы әкімшілік шешімдерге емес, бірнеше фактордың үйлесіміне байланысты болады: инфляцияға, бюджеттік саясатқа, Ұлттық қордың операцияларына, төлем балансының жағдайына, әлемдік мұнай бағасына және жалпы сыртқы экономикалық ахуалға.
Саида Тлеуленованың пікірінше, жылдың екінші жартысында бірінші жартыжылдықта ұлттық валютаны қолдаған кейбір факторлардың ықпалы біртіндеп әлсіреуі мүмкін. Әдеттегідей, жыл соңына қарай жабдықтар, техника және тұтыну тауарлары импорты артады, сыртқы сауда келісімшарттары бойынша есеп айырысу үшін бизнестің шетел валютасына сұранысы өседі.
Егер осы кезеңде әлемдік мұнай бағасы да қысым астында қалса, бұл теңге бағамының біртіндеп әлсіреуіне әкелуі мүмкін.
Сонымен қатар сарапшының пікірінше, әзірге күрт девальвацияға алғышарттар жоқ. Халықаралық резервтер мен Ұлттық қордың активтері қолайлы деңгейде сақталып отыр, төлем балансы жалпы алғанда тұрақты, ал Ұлттық банк сақтыққа негізделген ақша-кредит саясатын жалғастыруда.
Осы факторларды ескере отырып, қаржыгер оқиғалардың дамуының үш ықтимал сценарийін қарастырады.
Базалық сценарий. Саида Тлеуленова ең ықтимал сценарий ретінде теңгенің салыстырмалы тұрақтылығын сақтап, жыл соңына қарай біртіндеп әлсіреуін атайды.
«Ұлттық қор операциялары, маусымдық салық түсімдері және экспорттық валюталық түсімдер сияқты уақытша қолдау факторларының әсері азайған сайын бағам өзінің іргелі деңгейіне біртіндеп жақындайды. Егер қазіргі макроэкономикалық жағдай сақталып, елеулі сыртқы күйзелістер болмаса және мұнай бағасы қазіргі деңгейге жақын қалса, ең ықтимал диапазон – бір АҚШ доллары үшін 475–495 теңге», — деді ол.
Оптимистік сценарий. Сарапшының айтуынша, бұл сценарий бірнеше шарт қатар орындалғанда мүмкін болады: әлемдік мұнай бағасының қалпына келуі, экспорттық түсімдердің жоғары деңгейде сақталуы, инфляцияның әрі қарай баяулауы және базалық мөлшерлеме біртіндеп төмендеген жағдайда да теңгелік құралдарға деген сенімнің сақталуы.
Бұл жағдайда бағам бір АҚШ доллары үшін 465–480 теңге аралығында қалыптасып, инфляциялық қысым одан әрі біртіндеп төмендеуі мүмкін.
Тәуекел сценарийі. Қаржыгер қазіргі таңда ұлттық валютаның жедел әлсіреу сценарийін ең ықтималдығы төмен нұсқа деп санайды.
Мұндай жағдай тек бірнеше қолайсыз фактор қатар орын алғанда ғана мүмкін: әлемдік мұнай бағасының айтарлықтай төмендеуі, геосаяси белгісіздіктің күшеюі, импорттаушылар мен халықтың шетел валютасына сұранысының артуы, сондай-ақ сыртқы сауда жағдайының нашарлауы.
Бұл жағдайда бағам бір АҚШ доллары үшін 500 теңгеге және одан жоғары деңгейге жақындауы мүмкін.
«Алайда бүгінгі күні мұндай сценарийдің ықтималдығын базалық сценариймен салыстырғанда төмен деп бағалаймын», – дейді қаржыгер.
Сонымен қатар Саида Тлеуленованың пікірінше, экономика үшін айырбас бағамының нақты деңгейінен гөрі оның болжамдылығы әлдеқайда маңызды.
«Ең маңыздысы – доллардың 475 немесе 485 теңге болуы емес. Бизнес пен инвесторлар үшін шығындарды, инвестицияларды, экспорттық келісімшарттар мен импорттық жеткізілімдерді валюта бағамының күрт өзгеруінен қауіптенбей жоспарлай алу әлдеқайда маңызды. Сондықтан ақша-кредит саясатының басты нәтижесі ұлттық валютаны жасанды түрде нығайту емес, тұрақты әрі экономикалық тұрғыдан негізделген бағамды сақтау болуы тиіс», – дейді ол.
Сарапшы сондай-ақ қаржылық шешімдерді тек теңгенің күрт құнсыздануы немесе дәл сондай жылдам нығаюы болады деген болжамға сүйеніп қабылдамауға кеңес береді.
«Мысалы, доллар бағамының 475 пен 495 теңге аралығындағы айырмасы шамамен 4%-ды ғана құрайды. Ұзақ мерзімді қаржылық шешімдер қабылдағанда қысқа мерзімді валюта ауытқуларынан пайда табуға тырысқаннан гөрі, жинақ құралының дұрыс түрін таңдап, активтерді әртараптандыру әлдеқайда маңызды.
Тағы да қайталап өткім келеді: қазіргі жағдайда бағамның біртіндеп өзгеруі күрт валюталық күйзелістерге қарағанда әлдеқайда ықтимал сценарий болып отыр», – деп түйіндейді Саида Тлеуленова.