2026 жылдың алғашқы сегіз айында Қазақстанда ботулизмнің 15 жағдайы тіркелді, оның екеуі – 14 жасқа дейінгі балалар арасында. Бір жыл бұрын дәл осы кезеңде 16 жағдай болған, деп хабарлайды Muztaumedia.kz.
Ұлттық қоғамдық денсаулық сақтау орталығының деректеріне сәйкес, зардап шеккендердің басым бөлігі үй жағдайында дайындалған консервілерді тұтынған. Аталған өнімдердің арасында консервіленген көкөністер, салаттар, тіпті өрік компоты да бар.
Үй жағдайында дайындалған консервілерден уланып қалмау үшін не істеу керек? Неліктен банкадағы қауіпті көбіне оның сыртқы түрі мен иісінен анықтау мүмкін емес? Бұл сұрақтарға Qazaq Expert Club-тың тағам қауіпсіздігі саласындағы сарапшысы, қауымдастырылған профессор, PhD Лаура Аутелеева жауап береді.
«Ең үлкен қауіп – көпшілікке белгілі ботулотоксин. Өнімді дайындау және сақтау кезінде бактериялардың көбеюіне қолайлы жағдай қалыптасса, ол тағамда пайда болуы мүмкін. Қышқылдығы төмен өнімдерден дұрыс дайындалмаған үй консервілеріне ерекше назар аудару қажет. Ең алдымен, бұл – сірке суын қоспай консервіленген көкөністер, саңырауқұлақтар, ет пен балық».
Сонымен қатар Аутелееваның айтуынша, токсиннің болуы тағамның сыртқы түрі мен иісін міндетті түрде өзгертпейді.
«Үй консервісін ашпас бұрын көп адам қақпағының ісініп-ісінбегеніне қарайды. Басқалары иісіне сенеді немесе «тексеру үшін» аздап дәмін татып көреді. Ботулизм жағдайында мұндай тексеру көмектеспейді, өйткені өнім сырттай қалыпты көрінуі мүмкін. Бірақ оның аз ғана мөлшерін де татып көруге болмайды – ботулотоксин тіпті микродозада да өлімге әкелуі мүмкін», – дейді сарапшы.
Аутелеева Қазақстанның санитариялық-эпидемиологиялық бақылау органдары қолдан жасалған үй консервілерін жеке адамдардан және рұқсат етілмеген сауда орындарынан сатып алуға кеңес бермейтінін атап өтті.
«Астана қаласының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті жариялаған тағы бір деректі келтірейін, – дейді ол. – 2024 жылы республикада ботулизмнің 23 жағдайы тіркеліп, 36 адам зардап шекті, оның бесеуі қайтыс болды. Аталған жағдайлардың барлығына үй жағдайында консервіленген өнімдер себеп болған».
Қауымдастырылған профессор ботулотоксин өнімнің дәмін де, сыртқы түрін де өзгертпейтінін тағы да атап өтеді. Сондықтан оны көп жағдайда анықтау мүмкін емес.
«Алайда банка қақпағының ісінгенін, банканың сұйықтық ағызып тұрғанын немесе ашқан кезде ішінен сұйықтық не көбік атқылап шыққанын байқасаңыз, мұның да өнімнің бұзылуы мүмкін екенін көрсететін белгілер екенін біліңіз. Зең, өнімнің әдеттен тыс түсі немесе жағымсыз иісі оны дереу тастау керектігін білдіреді», – деп ескертеді Лаура Аутелеева.
Егер үй консервісін жегеннен кейін көзге қосарланып немесе тұманданып көріну, қабақтың салбырауы, бұлшықет әлсіздігі, сөйлеудің, жұтынудың немесе тыныс алудың қиындауы сияқты белгілер байқалса, дереу шұғыл медициналық көмекке жүгініп, мұндай жағдайдың ықтимал себебін бірден хабарлау қажет.
*ҚР ДСМ «Ұлттық қоғамдық денсаулық сақтау орталығы» ШЖҚ РМК «Санитариялық-эпидемиологиялық сараптама және мониторинг ғылыми-практикалық орталығы» филиалының деректері бойынша.